Recept voor een sociaal voedsellandschap

Door Roos Sohier

Vlak voordat we allemaal door de Coronacrisis aan huis gekluisterd zaten, ontmoette ik Dalila. Ze is net terug uit Istanbul en zit nog vol met verhalen over haar ervaringen daar. Ze mocht in Istanbul spreken op het podium van het Parabere Forum: de wereldtop van vrouwen die jaarlijks bij elkaar komen om ideeën te delen rond de vraagstukken op het gebied van eten en drinken. Het was een fantastische en bijzondere ervaring. Wat het zo bijzonder maakte? Omdat de sprekers het hadden over het belang van de emotionele waarde van eten en vertelden over hun intrinsieke motivatie om aan voedselvraagstukken te werken. Betrokken, vol passie en soms ook heel kwetsbaar. Verhalen die niet gingen over voedingswaarden en de manier van produceren, maar vooral gingen over culturele identiteit en de verbindende waarde van eten en drinken.

Meer dan een passie voor koken 
In die sociale en verbindende waarde zit voor Dalila de kern van wat zij doet. Dalila heeft een passie voor eten. Ooit heeft ze daar werk van gemaakt als kok in de keuken van verschillende Michelinrestaurants. Maar alleen lekkere gerechten maken was voor haar niet voldoende: “Ik ben opgegroeid in een gezin met een alleenstaande moeder met zes kinderen. Thuis hadden wij het niet breed. Uit ervaring weet ik dat goede voeding en gezondheid essentieel zijn om aan te kunnen sluiten bij de samenleving. Dat kan alleen als goed en gezond eten voor iedereen toegankelijk is, ook voor mensen met een kleine portemonnee en voor mensen met een gebrek aan kennis over duurzaam en gezond eten.”  Dalila ging daarom Food Design & Innovation studeren. Nu is zij als transitiedoener, fooddesigner en conceptontwikkelaar op een heel andere manier bezig met eten. Zij werkt aan de verduurzaming van het voedselsysteem en aan een sociaal systeem waarin goed eten voor iedereen toegankelijk is. Oftewel: een sociaal voedsellandschap.

Van bedenken naar ontdekken 

In 2014 start Dalila met Het EETschap. Eén van haar eerste opdrachten ging over voeding en nieuwkomers. Omdat diabetes twee keer zo vaak voorkomt onder asielzoekers, was het voor de hand liggend om het onderwerp gezond eten als insteek te kiezen. Dalila ging met interviewvragen in gesprek met mensen uit Eritrea. Maar dat gesprek kwam niet op gang. Het onderwerp hield hen niet bezig, ze snapten het probleem dat Dalila aankaartte niet zo goed. Dalila legde dus haar vragenlijst opzij. Ze besloot om open en zonder plan het gesprek aan te gaan. Gewoon te luisteren naar de verhalen over Eritrea en de eet- en drinkgewoonten. Al luisterend en pratend ontdekte ze dat deze mensen vanuit hun culturele en christelijke gebruiken heel veel wisten over plantaardig eten.  Bij deze mensen lag een schat aan kennis en recepten rond één van de oplossingen voor een duurzaam voedselsysteem: plantaardige voeding.  Met deze ontdekking was de kiem gelegd voor het project Wortel Schieten waarmee Dalila nieuwkomers, studenten, agrariërs en tuinders samen brengt. Met als doel om met de kennis uit al deze werelden, oplossingen te vinden voor voedselvraagstukken en de transitie naar een plantaardig eetpatroon.

De wijze waarop Wortel Schieten is ontstaan, is een heel belangrijke ervaring en vormt de kern van de manier waarop Dalila transitieprocessen aanpakt.  Het open gesprek en het leren kennen van de mensen waar het over gaat, brengt heel andere informatie en perspectieven naar boven. In dit geval leidde het zelfs tot een heel ander initiatief: in plaats van mensen te helpen om te voorkomen dat ze ziek zouden worden, werden dezelfde mensen gelijkwaardige (kennis)partners in het realiseren van oplossingen voor onze voedselvraagstukken. Een ervaring die Dalila geleerd heeft dat echt andere en vernieuwende ideeën pas ontstaan in de ruimte van het niet-weten. Door zonder plan, vanuit nieuwsgierigheid, oprecht en open gesprekken aan te gaan met de ander.

De sociale structuur begrijpen

Deze manier van werken zit in alle projecten en initiatieven van Dalila. Maar hier komt nog iets extra’s bij vertelt Dalila: “Mijn passie is eten, mijn missie een sociaal voedsellandschap en daar ga ik over in gesprek met anderen. Van mens tot mens. Als ik me kwetsbaar en open opstel doen anderen dat ook.  De kern is dat mensen gezien en gehoord willen worden.  Mensen willen hun eigen verhaal en hun kennis delen. En nog belangrijker: ik wil de sociale structuur en identiteit van een gemeenschap snappen. Wie zijn de mensen die hier wonen? Wat kunnen en willen zij bijdragen? Ook dit komt uit mijn jeugd. Wij verhuisden als gezin heel erg veel. Dat betekende iedere keer weer opnieuw beginnen. En vaak kreeg je op een nieuwe plek zo’n welkomstbox. Met informatie over de buurt. Ik was een nieuwsgierig kind en ploos deze informatie door. Maar meestal was ik teleurgesteld. Alle informatie ging over de winkels en de professionele voorzieningen. Terwijl ik nieuwsgierig was naar de mensen in de buurt”.

In de praktijk krijgt Dalila’s manier van werken vorm in onder andere ‘Samen goed eten’. Dit is een innovatief jaarprogramma in de wijk de Valuwe in Cuijk,. Dalila en haar college Diana van Bokhoven werken in dit programma samen mét inwoners aan leefbaarheid en gezondheid. Ook hier begon het met gesprekken met de wijkbewoners. Over eten, op plekken in de wijk waar door buurtbewoners al samen gegeten werd. Zo ontstond onder andere het initiatief ‘Recepten uit de wijk Valuwe’.  Studenten gingen onder begeleiding van Dalila op zoek naar recepten en de daarbij horende verhalen van de mensen. Deze recepten en verhalen zijn verzameld op grote ansichtkaarten die op verschillende plekken in de wijk te vinden zijn. Zo leren mensen in de wijk elkaar kennen en komt het gesprek over gezond eten op gang. Het idee ‘Recepten van….’ zou Dalila in alle buurten en wijken in Nederland willen terugzien. Zodat je op een laagdrempelige manier je buurtgenoten leert kennen.

Een ander voorbeeld is het project “Je moeder!”. Met “Je moeder!” haalt ze ouders de klas in. Zij koken samen met leerlingen en docenten een gerecht dat iets vertelt over hun familie en achtergrond. De leerlingen doen onderzoek naar de herkomst van de ingrediënten, bezoeken producenten en zoeken in de bibliotheek waar het recept beschreven staat. Het project benut diversiteit in (eet)culturen op een positieve manier. Samen eten verbindt. Het is laagdrempelig en maakt nieuwsgierig naar elkaar en elkaars achtergrond. Er ontstaat meer betrokkenheid van ouders bij de school van hun kinderen, de kinderen en hun ouders leren elkaar en elkaars culturen kennen.  En zo komen we eigenlijk weer bij de start van ons gesprek: dat eten en drinken verbonden is met onze identiteit en  mensen verbindt.

Mensen en hun verhalen

De manier waarop mensen eten, wat ze eten en met wie ze eten zegt veel over wie mensen zijn, waar zij vandaan komen, hoe mensen met elkaar omgaan en wat zij belangrijk vinden. De voedseltransitie begint daarom niet achter de tekentafels van professionals. Hoe Dalila dan goed eten voor zoveel mogelijk mensen toegankelijk maakt? Door niet de voedingswaarde maar de sociale waarde van ons eten centraal te stellen. De mensen en hun verhalen vormen het belangrijkste ingrediënt. Laat hen aan het roer staan om samen nieuwe, meer duurzame en gezonde eetgewoonten te bedenken en uit te proberen. Eetgewoonten die aansluiten bij dat wat zij belangrijk vinden en ruimte creëren om in hun dorp, buurt of stad te wortelen. Dat levert niet alleen gezondheidswinst op. Het maakt gemeenschappen sterker en draagt bij aan een inclusieve en groenere samenleving. Het is het recept voor een sociaal voedsellandschap. 

Dalila Sayd is een van de mensen met wie wij regelmatig samenwerken en we kennen haar al langer. Zij stond in 2015 op ons TEDxYouth@Brabantlaan podium met haar talk ‘The courage to be vulnerable’.

 

 

Dit interview is één van de activiteiten van Factor W en Healthworx  in het kader van onze pledge Alles is Gezondheid. Lees hier meer.